Waarom ga ik elk jaar weer terug naar Bali ?

Heel vaak vragen mensen aan mij waarom ik elk jaar weer terugga naar Bali, waar ik intussen al 55 keer ben geweest. Er is eigenlijk maar een antwoord, het zijn de mensen op Bali die zoveel indruk op mij hebben gemaakt dat ik blijf verlangen naar dit mystieke eiland. Net als ieder mens ben ik in mijn leven op zoek naar warme contacten en verbindingen met mensen en dat overkomt mij hier op Bali elke dag. Je hoeft er niet naar op zoek te gaan. Bali komt naar je toe als je er voor open staat...

Wayan Wirta is een voorbeeld van alle mensen met wie ik hier een band heb opgebouwd. Vroeger heeft hij bij Uma Agung Bungalows gewerkt, het huidige Teras Bali. Toen ik hem daar ontmoette was er meteen een klik, en dat kwam vooral door de rustige en vriendelijke manier waarop hij met zijn gasten omging. Op een gegeven moment is hij met ons gaan bidden voor een broer van Angela die op dat moment een heel gevaarlijke operatie onderging. Hij deed dat met hart en ziel en daarmee heeft hij toen grote indruk op ons gemaakt. Wayan Wirta heeft twee maanden geleden zelf in Sidemen een nieuw restaurantje geopend met de naam WARUNG KAPULUGA, en dat ligt ongeveer 100 meter van het schooltje voor Warung Ida. Vanmiddag zijn Angela en ik er gaan eten en dat was werkelijk heerlijk. Gebakken tonijn, gewokte groenten, krokant gebakken frieten, mango salade en dadar gulung maakten de maaltijd voor ons tot een feest. Ik durf dit nieuwe restaurantje met een gerust hart aan te bevelen. Waarschijnlijk gaat Wayan Wirta de naam van het restaurant binnenkort veranderen in WARUNG JOLIE, en dat is een slim idee van hem want in Sidemen komen de meeste toeristen uit Frankrijk

Voordat we gingen eten bij Wayan Wirta hadden we een wandeling gemaakt door de rijstvelden bij het dorpje Luah. Daarvoor moesten we eerst de brug bij DARMADA ECO RESORT oversteken. Deze bleek recent te zijn ingestort toen er een te zwaar beladen vrachtauto over was gereden. De chauffeur daarvan was gevlucht, maar hij hoeft niet bang te zijn om gestraft te worden want de Politie is hier heel corrupt. Het lukte ons om de ingestorte brug over te steken en even later liepen we door de prachtige rijstterrassen in het dal van Sidemen. Om weer terug te komen waar we waren begonnen moesten we de snel stromende rivier oversteken die bezaaid was met grote stenen en eilandjes van gras. We zochten een plekje uit waar het water niet zo diep was en begonnen toen op handen en voeten aan de overtocht. Het was een spannende ervaring, maar achteraf moesten we er hartelijk om lachen, vooral toen we de foto's van de overtocht gingen bekijken.

Aan de andere kant van de rivier kwamen we uit bij het MEDITATIECENTRUM NIRARTA, waar we door de Balinese eigenaresse en haar buitenlandse man hartelijk welkom werden geheten. We verwenden ons zelf met verse lemongrasthee en mangojuice. Dit meditatiecentrum heeft ook een heel mooi uitzicht en straalt overal een serene rust uit. Een ideaal plekje voor mensen die aan hun innerlijke ik willen werken.

Terwijl ik dit zit te schrijven is Putu Yusi bij ons gekomen. Ze gaat Angela masseren en daarna mij. Onze spieren en onze geest worden weer "los" gemaakt en dat is elke keer weer een fijne ervaring. Angela en ik hebben met Putu Yusi ook een heel fijne band en we kletsen hier heel wat af, in het engels. Putu Yusi heeft geen makkelijk leven want haar man heeft geen werk en het is moeilijk voor haar om haar gezin draaiende te houden. Het leven kan voor de vrouwen hier heel hard zijn, maar desondanks staan ze sterk in hun schoenen en tonen ze een grote wilskracht. Veel mannen op Bali presteren niet veel, maar daarop zijn natuurlijk uitzonderingen zoals Wayan van Darmada Eco Resort die tegenover Villa Shantiasa boven een ravijn zijn nieuwe tegelfabriekje aan het bouwen is dat straks zijn huidige fabriekje zal moeten vervangen. Hij bouwt het op een milieuvriendelijke manier en het is de bedoeling dat het bedrijfje straks nauwelijks zichtbaar zal zijn in de groene omgeving. Daarvoor gaat hij het dak bedekken met planten en gaat hij ook een heel mooie tuin aanleggen die het fabriekje grotendeels aan het zicht zal onttrekken. Wayan is een sterke persoonlijkheid, net als zijn vrouw Barbara die uit Zwolle komt. Ze hebben ons uitgenodigd voor een diner op de laatste avond van onze vakantie, en dat gaan we natuurlijk graag doen.

Morgen gaan we nog een dagje naar Candidasa om Bob Land op te zoeken. Dat is een heel bijzondere man die in Nederland in het TV-programma Memories is geweest. Zo... en nu is het tijd om mij over te geven aan de massage van Putu. Allemaal alvast bedankt voor jullie interesse en reacties op mijn verhalen. Dat vond ik heel leuk !

Kees Smetsers

Gokken op Bali.

Vanmorgen werd ik rond 06.00 uur wakker. Langs mij lag Angela nog in dromenland. Buiten in het dal van Sidemen was het nog stil, alleen de hanen van het dorpje waren al volop bezig met het begroeten van het eerste zonnelicht dat boven de omringende bergen was verschenen. De stilte overheerst hier en daarom is Sidemen een ideale plek om naar jezelf toe te gaan. Mensen die hun eigen ik (weer) willen vinden zijn hier op het goede plekje. Rond deze tijd van het jaar zijn er bijna geen toeristen en dat maakt Sidemen nog aantrekkelijker voor een verblijf. Villa Shantiasa, ons logeeradres, ligt perfect en heeft een adembenemend mooi uitzicht. Als je op bed naar het dal en de bergen ligt te kijken, dan lijkt het wel of er een mooie film voor je ogen wordt afgedraaid. Alles is hier groen en doordat de rijstvelden nog niet geoogst zijn is het uitzicht op z'n mooist. Ik kan er uren naar kijken terwijl mijn gedachten afdwalen of zelfs helemaal verdwijnen. Mediteren hoef je wat mij betreft niet te leren, je hoeft hier gewoon maar ergens te gaan zitten en je te concentreren op wat je ziet, hoort en voelt...

Vanmorgen was mijn hoofd niet leeg, mijn gedachten waren bij de dag van gisteren toen Angela en ik zijn wezen wandelen over het weggetje dat langs WARUNG IDA naar de tempel loopt, waar het weggetje ophoudt. Een jaar geleden heb ik hier met de mensen uit het dorp een ceremonie gehouden voor Sjors en Kristy, twee jonge mensen uit mijn eigen dorp Spoordonk, die op weg naar Bali waren toen hun vliegtuig met vluchtnummer MH17 boven Oekarine uit de lucht werd geschoten. Nooit meer zal ik vergeten hoe lief de Balinezen die dag met hart en ziel via deze ceremonie Sjors en Kristy de vrijheid gaven om voor altijd samen te gaan reizen waarheen ze willen, gedragen door de liefde van hun ouders. Die dag staat met gouden letters in mijn geheugen geschreven.

Toen we bij de tempel aankwamen was er een "Melas Pas" ceremonie aan de gang. Bij zo'n ceremonie wordt het hele dorp uitgenodigd om te gaan vieren dat er een nieuw huis is gebouwd. In Bali zijn er ceremonies voor alle belangrijke gebeurtenissen in het leven. In mijn derde boek "Bali, het leven zal altijd verder gaan" heb ik aan dit aspect van de tradities in Bali uitgebreid aandacht gegeven. De ceremonies horen bij Bali als het strand bij de zee, ze zijn een heel belangrijk onderdeel van het leven hier. Op zulke dagen zien de Balinezen er schitterend uit in hun mooie kleren en het is een prachtig schouwspel om hen dan over de weggetjes naar de tempel te zien lopen waar de ceremonie plaats vindt. De vrouwen dragen dan offers op hun hoofd en zelf kan ik er niet genoeg van krijgen om naar hen te kijken, hoe elegant en sierlijk ze lopen en zonder de offers vast te houden schijnbaar moeiteloos hun weg vervolgen.

Vandaag was het naast de tempel ook een drukte van jewelste. Sinds mijn vorige verblijf in Sidemen was er een vierhoekige ruimte gebouwd met tribunes omheen waarop nu Balinese mannen naar een schouwspel zaten te kijken wat wij allebei eigenlijk niet wilden zien. Er was een hanengevecht aan de gang en dat is een bloederige gebeurtenis die gewoon dierenmishandeling is. De regering heeft dit verboden, maar staat het wel toe, zelfs dat er zo'n plek als deze wordt ingericht. De mannen op de tribunes schreeuwden als er weer een gevecht begon en er werd volop gegokt. Naast de tribunes werd er ook gegokt met een spel waarop een bal ronddraaide op een bord met gekleurde vakken, het leek wel roulette. Pakken met geld werden er vergokt door de mannen die allemaal in staat van opwinding waren. Voor ons was het een triest gezicht om te zien dat hier het huishoudgeld wordt vergokt terwijl we weten hoe arm de gezinnen hier zijn. De vrouwen en de kinderen zijn zoals overal op de wereld de dupe. Daarom heb ik mijn derde boek, een roman, ook opgedragen aan de vrouwen van onze wereld. Angela en ik konden het niet langer aanzien en verlieten de gokplaats.

We liepen terug naar het dorp en gingen bij WARING IDA wat drinken. Ida en haar man Gusti zijn schatten van mensen en het is mooi om te zien dat dit hardwerkende echtpaar nu een klein restaurantje heeft waar je heel lekker kunt eten. Ida heeft ooit in een 5 sterren restaurant gewerkt en kookt echt heel goed. Haar man Gusti verzorgt dagtrips voor toeristen en ze hebben ook nog een winkeltje met mooie sarongs. Een van hun drie kinderen, een knappe dochter, kwam naar ons toe en zei dat ze blij was om ons weer te zien. Zo'n moment verwarmt je hart elke keer want het is echt gemeend.

Vanmiddag gaan we eten in het nieuwe restaurantje van Wayan, schuin tegenover het schooltje. Wayan heeft vroeger bij Teras Bali gewerkt en is een heel aardige rustige man die ooit met ons in een tempel is gaan bidden toen een broer van Angela een gevaarlijke operatie moest ondergaan. Met hem heb ik een bijzondere band en ik verheug mij er op om hem weer te zien.

Angela en ik hebben overigens allebei de afgelopen dagen last van diarree gehad. Waarschijnlijk iets verkeerd gegeten of iets teveel gegeten. Ik zal weer fljnk moeten gaan trainen om mijn conditie weer op peil te brengen. Ik heb al een maand niet meer hard gelopen, ook omdat ik een blessure heb gekregen toen ik van een trap was gevallen. Ik verheug mij er wel weer op om te gaan rennen met Henk, Antoinet en Elia. Samen vormen wij het "vrijdagochtendclubke" uit Oostelbeers, waarmee ik de afgelopen zomer heel veel plezier heb beleefd. We zijn echte vrienden van elkaar geworden. Deze vriendschap is voortgekomen uit een evenement van de stichting Stepping Stones Bali, die de gehandicapte kinderen op Bali een betere toekomst probeert te geven. Zo heeft Bali mij indirect en direct heel veel moois gebracht en mijn leven meer inhoud gegeven. Die gedachte is een mooie afsluiting van mijn gedachten op de vroege morgen, die ik graag met jullie wilde delen.

Kees Smetsers

Weerzien op Bali.

Eergisteren waren Angela en ik aan het snorkelen bij het koraalrif van het Liukang Loe eiland, een heel klein eiland voor de kust van Tanjung Bira in Sulawesi. De eigenaar van het enige pension van dit eiland (WARUNG LIUKANG LOE) had ons mee genomen naar een plek waar volgens hem schildpadden zaten. Hij zwom voor ons uit, steeds verder de zee op. We lieten het koraalrif achter ons en de bodem van de zee onder ons werd steeds dieper. Op een gegeven moment wees onze gids naar beneden en toen zagen we op de bodem een slapende schilpad liggen die zeker anderhalve meter groot was. Supermooi om dat te zien, zo'n beest in zijn natuurlijke omgeving...

Even later zwommen we terug naar het strand van het eilandje, waar het water glashelder was met een heel mooie turqoise kleur. Het was er stil want er zijn hier maar drie kamers voor toeristen en op het hele eiland wonen maar een paar mensen. Het eilandgevoel, waar ik altijd zo naar verlang, was hier overduidelijk aanwezig. Gelukkig is dit eilandje nog niet zo vervuild als het vasteland van Sulawesi. Het is verschrikkelijk om te zien dat al het vuilnis zo maar neer wordt gegooid. Onbegrijpelijk dat mensen in deze rotzooi willen leven.

Ons logeeradres in Tanjung Bira heet KALUKU KAFE en dat kleine bungalowparkje ligt aan een mooi wit strand waar de vervuiling gelukkig een stuk minder is. Ons huisje staat op palen en vanaf het balkonnetje is er een heel mooi uitzicht over het strand en de zee. Naast ons bungalowparkje wonen vissers in tenten en hutjes. Ze komen hier elk jaar een maand of vier vissen en wonen dan in tijdelijke tenten en schamele hutjes. De kinderen spelen op het strand en vinden het prachtig als we met hen gaan ravotten in de zee. Deze mensen zijn heel arm maar vol levenslust. Eigenlijk zou iedereen in ons verwende land hier dit moeten zien. We kunnen nog heel veel van deze eenvoudige mensen leren.

Aan het strand worden prachtige Buginese schepen gemaakt, die helemaal van hout worden opgebouwd. De boomstammen die daarvoor gebruikt worden liggen eerst een tijd in zee uit te harden, voordat ze geschaafd worden en op lengte gebracht. Het is heel interessant om te zien hoe deze mensen zonder een enkele spijker de traditionele schepen bouwen, die hier overal op zee varen. We mochten ook aan boord gaan en zien hoe perfect de schepen worden afgewerkt. Echt vakmanschap, dat was aan alles te zien.

Angela en ik hebben in Tanjung Bira heel bijzondere dagen gehad. Er waren nagenoeg geen toeristen. We hadden wel het geluk om twee heel leuke Belgen te ontmoeten. Ze wonen in Aalst bij Brugge en het ze heten Jeroen en Ilse. Deze twee lieve mensen hebben echt iets bijzonders aan onze vakantie toegevoegd. Ilse fungeerde als dokter toen Angela diarree kreeg en stelde heel haar huisapotheek ter beschikking om Angela te helpen. Dankzij Ilse en Jeroen was Angela de laatste dag in Tanjung Bira voldoende hersteld om te kunnen gaan snorkelen. Aan hen hebben wij het te danken dat we de schildpadden bij het eiland Liukang Loe hebben gezien.

Eergisteren hebben we na het snorkelen ons even verfrist voorat we begonnen aan de lange rit naar het vliegveld van Makassar, waar we een nachtje zouden gaan slapen in het (IBIS BUDGET HOTEL). Dat hotel ligt 100 meter van de incheckbali van onze vlucht naar Bali. Een perfecte plek, omdat we de volgende dag al om 6.30 uur 's morgens zouden vertrekken en al om 5 uur moesten inchecken. Daarmee voorkwamen we een vroege rit van de stad Makassar naar het vliegveld, in de drukte van de ochtendspits. Een heel belangrijk tip voor mensen die hier zo vroeg moeten vertrekken. Ons kamertje was perfect en daarom konden we met een uitgeslapen gevoel aan de korte vlucht naar Bali beginnen.

Op het vliegveld van Bali werden we afgehaald door onze vriend en chauffeur I Ketut Kumara Giri, die wij al heel lang kennen. Hij praat sinds een paar jaar Nederlands en dat maakt een wereld van verschil. Zijn vrouw Erni en zoon Tristan waren er ook bij, dus het werd een gezellige rit naar Sidemen in het oosten van Bali. Ons favoriete plekje op Bali en dat is om veel verschillende redenen. Hier logeren we in VILLA SHANTIASA , een logeeradres met een uitzicht op de rijsterrassen en de omringende bergen. Echt, als je hier 's morgens wakker wordt en de gordijnen opentrekt, dan word je gewoon even stil van al het moois dat je ziet. Ik ervaar de sfeer hier als heel spiritueel en dat voegt nog iets extra toe. Natuurlijk is dat voor iedereen verschillend, maar ook mensen met een andere kijk op spiritualiteit zal het verblijf hier een bijzondere ervaring zijn.

Als ik aan Sidemen denk, dan denk ik ook aan Putu Yusi, een jonge vrouw die ik jaren geleden hier heb ontmoet. Angela kent haar ook en het was weer superleuk om haar weer te zien. Ze ging ons die middag masseren en we weten uit het verleden hoe goed ze dat doet. Angela was als eerste aan de beurt en zijn maakte van de gelegenheid gebruik om haar ervaring op het gebied van voetreflex uit te wisselen met Putu. Mooi om te zien hoe Angela en Putu, west en oost, elkaars voeten en handen zaten te masseren. Even later was ik ook aan de beurt en gaf ik mij over aan de kundige handen van Putu, terwijl om mij heen zachte muziek klonk en het geluid van stromend water mij weg lieten dromen.

Ik ben weer helemaal terug in mijn geliefde Bali....

Kees Smetsers

Tips voor een individuele vakantie in Rantepao, Tanah Toraja, Sulawesi.

Angela en ik zijn net in de stad Makassar aangekomen na een busreis die elf uur geduurd heeft. Dat het zo lang geduurd heeft kwam doordat we in Makale geconfronteerd werden met een verkiezingsbijeenkomst. Het verkeer liep daar helemaal vast en we hebben er bijna twee uur stil gestaan. Maar goed, we hebben onze bestemming bereikt. Ik moet nog de busmaatschappij METRO PERMAI een pluim geven want die zorgde ervoor dat wij in de grote stad af werden gezet bij een taxi, die zij voor ons gebeld hadden en die ons naar het hotel MAKASSAR GOLDEN HOTEL bracht. Omdat we daar deze week al een keer waren geweest kregen we als verrassing een gratis upgrade naar een cottage met uitzicht op zee. Wat zijn de mensen hier toch lief voor ons !

Om al die mensen een beetje te helpen ga ik er een paar aanbevelen, en zij verdien dat ook echt.

WARUNG KOPI TORAJA

Als je van heerlijke verse koffie houdt, dan moet je hier zijn. Een klein zaakje met heel lieve eigenaren. Toen wij er waren zaten ze net de koffiebonen te selecteren. Elke koffieboon die net perfect was werd weggegooid. Dat deed mij denken aan friture Martin Zwets in Eindhoven waar ook elk stukje friet dat niet perfect is wordt verwijderd uit de frietpan. Na het selecteren werden de koffiebonen op een traditionele wijze gebrand en daarna gemalen in een koffiemolen. Verder kan het niet ! Die koffie is afkomstig uit de bergen van Toraja en is overheerlijk van smaak, volgens Angela. Je krijgt er ook nog gratis verhalen over "tempo dulu" (de tijd van vroeger) bij kado en zelfgemaakte koekjes van sago. De man des huizes is een entousiaste verteller over de tijd dat zijn grootvader op de Landbouwschool op Java zat en hjj en zijn vrouw maken een bezoek aan deze warung heel bijzonder. Een echte aanrader... Deze warung zit ongeveer 300 meter van het Misiliana hotel, linkaf als je met je fezicht naar de straat staat.

MISILIANA HOTEL.

Dit hotel ligt net buiten Rantepao. Een ruim opgezet hotel dat rustig gelegen is, ongeveer twee kilometer van het centrum van Rantepao. Met een bromfietstaxi (20.000 roepia) ben je in een paar minuten in het centrum. De tuin van het hotel is werkelijk schitterend met de traditionele "tongkonans" (rijsthuizen) en het super grote zwembad. Ontbijten is in dit hotel een feest, je eet alleen veel te veel, zo lekker is het allemaal. Het personeel is supervriendelijk en behulpzaam. Ook dit hotel durf ik bij iedereen aan te bevelen.

RESTAURANT ARAS

Als je besluit te gaan eten in het centrum van Rantepao is restaurant Aras een aanrader. Het ligt in de hoofdstraat en iedereen kent het. Een bromfietstaxi zet je er voor de deur af. Het eten is er heel goed, probeer de "Fish kebab" maar eens.

ADIL NURIMBA

Tijdens ons verblijf kwamen we Adil Nurimba tegen, een Nederlands sprekende gids. Als je een gids zoekt om Tanah Toraja te verkennen, dan is hij de aangewezen persoon. Zijn telefoonnummer is 00-62-811413570. Zijn website is www.sulawesi-travel.nl.

BATUTUMONGA

Als je tijdens je verblijf iets heel moois wilt zien, ga dan zeker een dag uittrekken om met een gids naar Batutumonga te gaan. Het is veel mooier dan Kete Kesu, Lemo en Londa. Het landschap is er prachtig en de grote rotsen met uitgehakte graven maken deze streek heel speciaal. Boven op de berg is een prima restaurant met een heel mooi uitzicht. Voor ons was het bezoek aan deze streek de mooiste dag van ons verblijf.

Zo, dat waren een paar tips. Morgen gaan we met de zelfde taxichauffeur als vanavond naar Tanjung Bira. Daar wacht ons een tropisch strand met wit zand, turqoise water en koraalriffen die rond eilandjes liggen. Daar komt mijn volgende verhaal vandaan.

Kees Smetsers

Kerstmis in Tanah Toraja (Sulawesi).

Angela en ik hebben onze koffers weer ingepakt. We zijn klaar voor een lange busreis van 10 uur, die ons weer terug in Makassar zal brengen. Daar blijven we een nacht en dan gaan we de volgende dag weer met een bus verder naar Bira, waar ons een heel mooi strand wacht. Daar gaan we 4 dagen genieten van het heldere water en het koraal.

De laatste twee dagen hier in Rantepao waren weer heel bijzonder. Het is een aparte ervaring om nu al de kerstsfeer te proeven. In de tuin van het Misiliana hotel zijn de bomen versierd met kerstdecoratie en er klinkt kerstmuziek. Van de mensen hier is 95% katholiek, in tegenstelling met de streek rond Makassar waar bijna iedereen moslem is. Men beleeft het geloof hier intens, maar men is niet fanatiek jegens mensen die een ander geloof hebben. Men respecteert elkaars leefwijze en dat is een verademing in vergelijking met wat er in Europa gebeurt.

Eergisteren was hier een receptie van een echtpaar uit Toraja dat die dag getrouwd was. Ons hotel was omgetoverd in een grote feestlocatie en waren die dag meer dan 1000 gasten. Als je er niet bij bent geweest, geloof je het niet. Rond 12 uur begonnen de gasten binnen te komen, de een nog chiquer gekleed als de andere. Het leek wel de catwalk van een modeshow in Parijs. Zoiets verwacht je hier niet, we keken onze ogen uit. De meeste gasten hadden prachtige traditionele kleding aan, maar er waren ook veel vrouwen met moderne korte rokjes en ontzettend hoge hakken. Wij zaten in de tuin het met verbazung aan te kijken. Vanaf de receptie tot achter in de tuin had men een lange overdekte "catwalk" gemaakt en wij konden dus op ins gemak iedereen voorbij zien komen. Rond half een kwamen de bruid en de bruidegom en die zagen er werkelijk betoverend uit. Prins en prinses, dat waren ze echt op deze dag, schitterend om te zien met de lange sleep die gedragen werd door twee kinderen. Op muziek van Adele ("some one like you") liepen ze langzaam met hun ouders aan ons voorbij naar de geestzaal. Wij gingen natuurlijk daar kijken want er werd een soort krijgsdans uitgevoer als welkom voor het bruidspaar. Prompt werden wij uitgenodigd om "aan te schuiven" en dat vonden wij niet erg, hahahaha... De receptie was mooi om te zien, maar niet echt bijzonder. Het ceremoniele gedeelte duurde ook niet lang en men begon al snel aan het warm en koud buffet. Men drong er op aan dat wij mee zouden eten, maar wij voelden ons daar ongemakkelijk bij. De familie van de bruid bleef echter zeggen dat we niet "malu malu" (verlegen) moesten zijn, en toen gaven we maar toe. Hahahaha.... Na het eten gingen we het bruidspaar bedanken en ook de rest van de familie een hand geven. Allemaal lieve mensen die heel gastvrij zijn. Ongelooflijk wat men hier voor de gasten over heeft. Meer dan 1000 gasten die allemaal mee gingen eten. Het bruispaar moet wel van een heel rijke familie zijn geweest. Al met al was het een bijzondere ervaring.

De dag na de bruiloft zijn Angela en ik 's morgens vroeg weer op pad gegaan om de familie te bezoeken die ons een paar dagen geleden in hun huis had uitgenodigd en ons de kist van hun overleden grootvader had laten zien. Het was hartverwarnend om te zien hoe blij ze waren dat ze ons weer zagen. We hadden lekkere "brownies" meegenomen en wij kregen van de familie traditionele die koekjes die ze zelf gebakken hadden. Het zoontje van vier zat een grote schaal "bakso" naar binnen te werken, waarin wel 15 gehaktballetjes lagen. Een komisch gezicht om dat kleine manneke zo te zien genieten. Het was weer een leuke ontmoeting en we beloofden terug te komen als we hier nog ooit zouden komen.

We liepen verder door het dorpje tussen de prachtige traditionele "tongkonans" en kwamen bij een kerkje uit waar net een mis ging beginnen. We waren er niet echt op gekleed, maar we waren zo nieuwsgierig dat we toch naar binnen gingen. Ook daar werden we door de katholieke gemeenschap met open armen ontvangen en we moesten vooraan in de kerk gaan zitten. De vrouwelijke voorganger (hoe noem je zo iemand) begon met de dienst , die als thema de komende kersttijd had. De woorden "liturgie" en "advent" kwamen veel voorbij, en verder was de hele dienst een voorbereiding op de geboorte van Jezus. De dienst duurde hee lang en toen men na een uur begon met het voorlezen van de financiele boekhouding keken we elkaar aan, want het duurde toch wel heel lang en we konden uit goed fatsoen niet weggaan. Na anderhalf uur was het eindelijk afgelopen en nadat we alle kerkgangers een hand hadden gegeven konden we onze weg vervolgen naar de rijstvelden. Het was een heel aprte manier geweest om Kerstmis te vieren. Als jullie ons hadden zien zitten in t-shirt en korte broek tussen de netjes geklede kerkgangers, dan hadden jullie moeten lachen. Achteraf hebben wij dat ook gedaan, maar ons geduld was wel heel erg op de proef gesteld...

Kees Smetser

Batutumonga, het mooiste plekje in Tanah Toraja.

Toen we gisteren terug waren van de ceremonie in Kete Kesu gingen we ons meteen opfrissen in het zwembad van ons hotel. Daar was een klas schoolkinderen aan het zwemmen. Zwemmen is eigenlijk veel gezegd want bijna geen enkel kind kan hier zwemmen. Het was er echter wel gezellig en het water was heerlijk fris. Na een uurtje waren we helemaal opgeknapt en liepen we terug naar de tuin waaraan onze kamer ligt. In de tuin was een zangeres aan het playbacken voor een tv-camera. Dat was een komisch gezicht en Angela ging haar op een afstandje nadoen. De zangeres had dat in de gaten en kwam even later naar ons toe. Ze was enorm opgemaakt met aanplakwimpers en liep op heel hoge hakken. Ik vertelde haar dat ik thuis deel uit van een "vrijdagochtendclubke" in Oostelbeers dat elke week een paar keer gaat hardlopen. Daar wilde ze graag lid van worden, zei ze. "Helaas" zei ik, "we hebben een ledenstop" Ze was natuurlijk teleurgesteld, maar ik moest onverbiddelijk zijn. Henk, Elia en Antoinet zullen trots op mij zijn dat ik voet bij stuk houd, ook hier in het buitenland. Hahahaha....

Zo, nu heb ik genoeg onzin geschreven en daarom zal ik maar gaan vertellen over de dag van vandaag.

Vanmorgen hebben we eerst weer genoten van een fantastisch ontbijt in ons hotel. Dat is werkelijk heel goed. Brood eten we al lang niet meer, we houden het bij nasi, pannenkoeken en nog veel meer lekkere dingen. Dat we kilo's aankomen, dat nemen we maar op de koop toe.

Rond een uur of negen stond onze chauffeur te wachten die ons vandaag naar Lemo, Londa en Batutumonga zou brengen. Lemo en Londa waren dichtbij en daar gingen we kijken naar de tau tau, die overal in de rotswanden en grotten te zien waren. Deze poppen zijn een eerbetoon aan overleden familieleden en dat is voor de mensen hier heel belangrijk. Sommige tau tau waren heel levensecht en het was een apart gezicht om ze hoog in de rotswand te zien staan.

Onze chauffeur bracht ons vervolgens naar Batutumonga. Een lange rit, maar we hebben er geen spijt van gehad want het bleek al snel dat dit het mooiste stukje Tanah Toraja is. We kwamen in een gebied met heel veel mooie traditionele rijstschuren die in de rijstvelden en kleine dorpje stonden. Hoe hoger we in de bergen kwamen hoe mooier het werd. Het hele gebied is bezaaid met stenen zo groot als een huis waarin graven voor de overleden dorpelingen zijn uitgehakt. Echt heel apart om te zien en daarom stopten we regelmatig om even te gaan kijken. Boven op de berg namen we even tijd voor een lunch met capcay en een salade. Vier hoofdgerechten en twee drankjes, voor negen euro, inclusief een geweldig uitzicht. Dat lukt in Nederland niet...

Na de lunch ging de tocht verder over een weggetje dat eigenlijk niet geschikt was voor een auto. Wonder boven wonder lukte het onze chauffeur om ons heelhuids in het dal te brengen. Geen enkele diepe kuil of afgrond hield hem tegen. Toen we beneden waren bij ons hotel bedankten we hem. Hij was weer een heel mooi voorbeeld hoe de mensen hier zijn, hartverwarmend gastvrij.

Morgen is hier een traditionele bruiloft voor meer dan 1000 personen en wij mogen daarbij "aanschuiven". Zo gaat dat hier, deze mensen delen alles. Super dat Angela en ik dat samen mogen beleven.

Kees Smetsers

Tanah Toraja, een streek met een heel bijzondere cultuur.

Ik zit nu in Rantepao in de lobby van het hotel Toraja Misiliana en probeer mijn tweede verhaal te schrijven. Dat valt niet meer want de verbinding met internet valt steeds weg.

De afgelopen dagen zijn de emoties weer alle kanten op geschoten. Dat begon al tijdens de tien uur durende busrit van Makassar naar Rantepao, die door het mooie berglandschap van Zuid Sulawesi (Celebes) voerde. Tijdens een stop onderweg kwam er een man naar mij toe en die vroeg verlegen of wij niet bang waren door de gebeurtenissen in Parijs. Het was een moslem en hij bood zijn excuses aan voor wat zijn fanatieke geloofsgenoten hadden gedaan. Het was aandoenlijk om te zien hoe hij zich schaamde. Ik heb geantwoord dat wij hier in Sulawesi niet bang waren omdat de mensen ontzettend lief voor ons zijn. De man was opgelucht toen hij dat hoorde en er verscheen een glimlach op zijn gezicht. Het is ook echt zo, de mensen van Sulawesi zijn allemaal hartverwarmend gastvrij en behulpzaam. Of het nu moslems of christenen zijn, het maakt niets uit. We hebben al zoveel mooie ontmoetingen gehad dat onze vakantie echt super is.

Na een mooie maaook heel vermoeiende busrit zijn we nu aangekomen in het Toraja Misiliana hotel, dat net buiten het stadje Rantepa is gelegen. In de tuin van het hotel staan prachtige "tongkonans" , traditionele huizen die zijn gebouwd in de vorm van een schip. Het is hier in een woord super. Omdat we in de bergen zijn is het er heerlijk koel 's nachts en overdag aangenaam warm. De omgeving nodigt uit tot lange wandeling en ik ga hier zeker ook een keer rennen door de valleien met rijstvelden, die tussen de bergen zijn gelegen. Henk, Elia en Antoinet, ons vrijdagochtendclubke in Oostelbeers, zouden het hier ook super vinden om in de vroege morgen te rennen, dat weet ik zeker.

Gisteren zijn we 's morgens een eindje wezen wandelen en toen we een stil weggetje insloegen kwamen we bij een paar prachtige "tonkonans", die meestal als rijstopslag worden gebruikt, maar hier bewoond waren. Bij een van de huizen zat een vrouw met een baby. Ze nodigde ons uit om bij haar in huis te komen kijken. Dat deden we natuurlijk heel graag want het is heel interessant om te zien hoe de mensen hier wonen. We werden hartelijk welkom geheten door de hele familie en daarna vroegen ze of de kist van hun grootvader wilden zien die vorig jaar overleden was en nu in een van de ruimten van het huis stond in afwachting van de ceremonie in januari, wanneer het lichaam zou worden bijgezet in een van de uitgehouwen openingen van de rostwand van de bergen bij het dorp. Het was een aparte ervaring om bij de mooie gebeeldhouwde kist te staan, wetende dat hierin het gebalsemde lichaam lag van de grootvader. Stil stonden we even stil en betuigden ons respect. Daarnam namen we afscheid van de familie met de belofte dat we deze week hen nog een keer zouden gaan bezoeken.

'S Middags zijn we gaan wandelen in het dal van Kete Kesu. Toen we daar aankwamen was er net een heel grote ceremonie begonnen. Het bleek een 10 dagen durende ceremonie zijn ter ere van een vrouw die 101 was geworden en tien jaar geleden was overleden. De familie had jarenlang gespaard en nu werd de overleden vrouw samen met haar onlangs overleden zoon uitgeleide gedaan naar hun volgende leven. Hier gaat dat gepaard met het slachten van tientallen varkens en karbouwen (buffels), die door familieleden meegebracht worden als geschenk en respect voor de overledenen. Speciaal voor deze gelegenheid waren er wel 20 prachtige "tonkonans" gebouwd die rond het terrein stonden en waaronder de families zaten. Constant kwamen er weer nieuwe groepen familieleden aan, allemaal in het zwart gekleed. Ze werden met muziek en veel kabaal verwelkomd en namen daarna plaats onder een van de huizen. Intussen ging op het midden terrein het slachten van de varkens gewoon door. We wisten letterlijk en figuurlijk niet waar we moesten kijken. Een vrouw met lieve ogen kwam op ons af. Ze stelde zich voor als "Ralo" , een van de familieleden van de overledenen.Ze nodigde ons uit om bij haar familie te komen zitten en mee te eten. Even later waren we aan de hele familie voorgesteld en zaten we met onze handen rijst en groenten te eten. Ik had een beetje gelogen want ik had gezegd dat wij vegetariers waren. We durfden namelijk het vlees van de pas geslachte varkens niet te eten. Het was ontroerend om te ervaren hoe lief deze mensen voor ons waren. Toen we een paar uur later afscheid van hen namen en het dal van Kete Kesu inliepen, waren we stil. Deze dag zullen we niet snel vergeten.

Onze eerste dagen op Sulawesi (Celebes)

Drie dagen geleden zijn Angela en ik vertrokken naar Bali en Celebes, twee eilanden die in alle opzichten totaal verschillend zijn. Meteen na onze aankomst op Bali werden we in de tuin van het Nederlandse consulaat verrast door de komst van Marjanne en Huub. Twee mensen die zich met hart en ziel geven aan de gehandicapte kinderen van Bali (en andere eilanden). Ze waren allebei heel blij want ze zouden deze week een vrouwelijke professor ontmoeten die een beslissende stem had in de beslissing of Huub eindelijk weer op Bali zou mogen gaan opereren. Vijf jaar lang hadden ze geprobeerd een afspraak te krijgen met deze belangrijke persoon en nu was het eindelijk gelukt. Prachtig om te zien hoe Marjanne en Huub met zoveel passie vertellen over "hun" kinderen op Bali...

Toen we 's avonds afscheid namen van deze twee geweldige mensen hoopten we echt dat het hen zou lukken om te bereiken wat ze allebei zo graag willen. De volgende morgen vertrokken we al vroeg met Ketut naar het vliegveld voor onze vlucht naar Makassar op Sulawesi (Celebes). Onze gedachten waren nog steeds bij Marjanne en Huub toen we inmiddels hoog in de lucht zagen en onder ons de blauwe zee zagen die ligt tussen Bali en Sulawesi.

Sulawesi ziet er totaal anders uit als Bali. De streek rond de hoofdstad Makassar oogt rommelig en we misten al heel snel de groene natuur en de rijstvelden van Bali. Alles zag er droog uit en het was duidelijk dat het hier al een tijdje niet geregend had. In de hoofdstad Makassar was de straat dichtbij het hotel waar we zouden logeren bezaaid met afval en smeulende resten rotzooi. Achteraf bleek dat afkomstig van mensen die door de handlangers van de regering (projectontwikkelaars) uit hun huizen gejaagd dreigden te worden en op straat zouden komen staan. Geen mooie aankomst in deze stad die aan de zee is gelegen. Gelukkig bleek al heel snel dat de mensen heel vriendelijk zijn en dat maakte alles goed. Onze kamer had een heel mooi uitzicht op zee met palmbomen op de voorgrond. Nadat we ons opgefrist hadden gingen we op pad en vonden een "bedja"-rijder die ons wel naar de haven wilde brengen waar de traditionele schepen van de Buginezen lagen. Wat een mooi schouwspel was het om deze oude houten schepen aan de kade te zien liggen, maar wat zijn de mensen hier arm. Voor ons was het mooi om te zien, maar tegelijk werd het ons duidelijk wat voor een zwaar leven de mensen hier hebben. Als je de schamele huisjes ziet rond het haventje dan is het niet moeilijk voor te stellen hoe deze mensen moeten leven. Het doet echter niets aan hun vriendelijkheid af, overal werden we met hartverwarmende vriendeljjkheid aangesproken. Ook in Fort Rotterdam, een stille getuige uit de VOC-tijd toen de Nederlanders deze eilanden leegroofden...

Die nacht sliepen we als rozen, ondanks alles wat we gezien hadden. We werden pas om kwart over negen wakker. De jetlag was daar de oorzaak van. We moesten ons haasten anders waren we te laat voor het ontbijt.

Na het ontbijt besloten we om met een bootje naar een piepklein eiland te gaan dat een half uurtje varen vanaf Makassar in zee ligt. Tegenover Fort Rotterdam vonden we iemand die ons er naar toe wilde brengen en even later gleden we in een houten bootje over de golven naar de open zee. Het duurde niet lang of we zagen in de verte een wit stipje dat snel dichterbij kwam. Het witte stipje bleek het eilandje te zijn waar we naar toe wilden en toen we het heldere turqoise water rond het eilandje zagen konden we niet wachten om te gaan zwemmen. We huurden wat snorkels en legden onze spullen onder een bamboe afdakje bij een van de armoedige huisjes die langs het strand stonden. Ik ging meteen snorkelen en genoot van de vissen en het koraal, dat echter niet zo indrukwekkend was als op Bali. Nadat Angela ook gesnorkeld had zochten we allebei de schaduw van het bamboe afdakje op en gaven ons over aan de stilte en de rust, terwijl een zachte bries onze lichamen verkoelde. De stilte en de rust werden echter abrupt verbroken toen Angela een grote varaan uit een van de hutjes zag komen die recht op onze bedjes afkwam. Eerst begreep ik de noodkreten van Angela niet, maar toen ik het beest van wel een meter zag, toen werd het mij duidelijk. Gelukkig bedacht het beest zich en verdween in een hoop afval. De rust keerde weer en we strekten ons weer uit om lekker weg te dromen bij het geluid van de kabbelende golven. Even later vonden we het toch tijd geworden om weer terug te gaan en we zochten de eigenaar van het bootje weer op die zijn motor starte.

Relatief snel waren we weer bij ons hotel waar we ons gingen verfrissen voordat we naar de zonsondergang gingen kijken. Opgefrist en verlost van al het zand dat in onze oren en tussen onze tenen zat, gingen we aan een van de tafeltjes langs het water zitten. De eigenaar miste een arm en al heel snel kwamen we er achter hoe dat kwam. Het was gebeurd via "Guna Guna". Iemand had via zwarte magie er voor gezorgd dat hij zijn arm moest laten amputeren. Zwarte magie komt hier heel veel voor en het kan zelfs de dood tot gevolg hebben. De man liet een foto van zijn geamputeerde arm zien en dat zag er luguber uit. De vrouw en de kinderen van de man kwamen er ook bij zitten en ze vertelden ons dat de rotzooi die wij gisteren op straat hadden zien liggen, afkomstig was van een protest van de bewoners van deze buurt. De regering en haar handlangers (projectontwikkelaars) wilden de huisjes in deze buurt gaan slopen en hen op straat zetten. Onder de indruk hoorden we het verhaal van deze mensen aan. Wat maken zij toch veel ellende mee en wat is het bijzonder dat ze toch ons zo gastvrij en vriendelijk ontvangen. Stil liepen we terug naar ons hotel...

Morgen vertrekken we hier voor een acht uur durende busrit naar Rantepao in Tanah Toraja, ongeveer 400 kilometer rijden. Daar in Rantepoa gaan we genieten van de bergen en de rijstterrassen van deze bijzondere streek. Daar zal ik mijn volgende verhaal schrijven.

Kees Smetsers